Framgardsløa i Valldal vart bygd i 1885 og er eit heilt særmerkt landbruksbygg, både i storleik, konstruksjon og med den karakteristiske låvebrua som ein gong var ferdselsveg til gardane i Øvre Valldal.
Bruk skyve-verktøyet for å sammenligne før- og etter-bildet.
Løa har rom for gjødselkjellar, fjøs for ku og sau, og fleire etasjar for høytørking – eit vitnemål om høg funksjonalitet og ambisjonar i si tid.
Etter mange år med bruk og berre mindre reparasjonar, vart tilstanden etter kvart alvorleg. Taklekkasjar og fuktskadar byrja å gå ut over berande konstruksjonar, og det vart klart at utan ei omfattande restaurering stod heile kulturminnet i fare. Ein grundig tilstandsrapport synte skadar i tak, veggar, sperrer, kledning, vindauge og inngangsparti, og behov for strakstiltak var tydeleg.
Med støtte frå Kulturminnefondet, SMIL-midlar og Norsk Kulturarv vart restaureringsarbeidet sett i gang i 2013. Taket vart prioritert først, med demontering, sortering og gjenbruk av skifer, reparasjon av konstruksjonar og stabilisering av ein vegg som hadde sige. Arbeidet vart gjennomført med høg handverkskompetanse, stor eigeninnsats og omfattande dugnad frå familie, vener og naboar.
Vidare vart skadde veggar, golv, dører og vindauge reparerte eller skifta ut med stor respekt for opphavleg utføring og materialbruk. Prosjektet vart ferdigstilt i 2015, og eigeninnsatsen vart langt større enn først planlagt – noko som både reduserte kostnader og styrka det lokale eigarskapet til kulturminnet.
I 2025 gav Kulturminnefondet eit nytt tilskot på 500 000 kroner til vidare istandsetting. Midlane er brukt til å plukke ned, måle opp og dokumentere den skadde delen av låvebrua før ho blir bygd opp att, samt til å skifte ut jordmassar inne i låvebrua med pukk for å sikre stabilitet og trygg bruk.
Framgardsløa i Valldal vart bygd i 1885 og er eit heilt særmerkt landbruksbygg, både i storleik, konstruksjon og med den karakteristiske låvebrua som ein gong var ferdselsveg til gardane i Øvre Valldal.
Frå landbruksbygg til formidlingsarena
I dag er Framgardsløa også ei formidlingsarena. I tredje etasje er det etablert eit lite gardsmuseum, og løa har fått stor merksemd etter omtale i boka Norges låver. Ho ligg langs turistvegen mellom Geiranger og Åndalsnes og nær Pilegrimsleden Valldalsleia, og mange tek turen innom for å oppleve bygget og den spesielle låvebrua.
Eit kulturminne med regional og nasjonal verdi
Framgardsløa er i dag del av både kommunal og fylkeskommunal kulturminneplan, og blir rekna som eit kulturminne av regional og nasjonal verdi. Restaureringa viser kva som er mogleg når fagkunnskap, offentleg støtte og lokalt engasjement verkar saman – og korleis eit truga bygg kan få nytt liv gjennom vern i aktiv bruk.